سختی الماس

سختی یعنی مقاومت يک جسم در برابر خراش يا تراش

هر کاني داراي سختي ثابت و مختص به خود مي باشد.

 

عواملي در سختي سنگ تأثير گذار هستند که مي توان به تراکم اتمي، نوع عناصر در ترکيب شيميايي، ساختمان کريستالي و نوع پيوند اتم ها (Covalent، Ionic) اشاره نمود.

 

روش آزمايش سختي توسط کاني شناسي به نام Friedrich Mohs در سال 1812 ابداع شد.

 

وي 10 نمونه کاني را از بالاترين و پايين ترين سختي انتخاب و آن ها را از 1 تا 10 درجه بندي کرده و در قالب جدولي معرفي نمود:

درجه سختي

    نام کاني

نسبت سختي

1

Talc

0/03

2

Gypsum

1/25

3

Calcite

4/5

4

Fluorite

5

5

Apatite

6/5

6

Orthoclase

37

7

Quartz

120

8

Topaz

175

9

Corundum

1000

10

Diamond

140000

 

در اين جدول بين المللي سختي بين 1 و 2 سنگ هاي نرم، سختي 3 تا 6 سنگ هاي متوسط تا سخت و سختي 7 تا 10 جزو سنگ هاي سخت قرار مي گيرند.

 

البته در اين ميان استثناهايي نيز وجود دارد. براي مثال سنگ Kyanite داراي دو سختي متفاوت است، بدين معني که در جهت طولي داراي سختي 4/5 و در جهت عرضي داراي سختي 6 تا 7 مي باشد.



آزمايش سختي

در طبيعت حدود سه هزار کاني وجود دارد که سختي آنها بين 1 تا 10 طبقه بندي شده است.

 

تنها روش جهت تعيين سختي يک کريستال اين است که قطعه کريستالي با سختي مشخص بر روي کريستال ناشناخته کشيده مي شود.

 

چنانچه بر روي کريستال ناشناخته خش ايجاد کرد مي توان نتيجه گرفت که کاني ناشناخته داراي مقدار سختي مساوي و يا کمتر از کريستال شناخته شده با سختي مشخص است.

اعداد سختي گوياي يک نسبت هستند و دقيقاً نمي توان تعيين کرد که سنگي با سختي 6 چند برابر سختر از سنگي با سختي 4 است.

 

کاني شناسان براي شناسايي کاني خود از اين آزمايش استفاده مي کنند اما در علوم گوهرشناسي اين آزمايش تخريبي بوده و مي تواند باعث به وجود آوردن خش بر روي سنگ قيمتي صيقل خورده شده و يا حتي آن را بشکند.

 

همانطور که گفته شد، اين آزمايش جهت شناسايي سنگ انجام مي شود اما به دليل تخريبي بودن به هيچ وجه در علم گوهر شناسي از آن استفاده نمي شود.

يکي از تفاوت هاي اساسي بين گوهر شناس و کاني شناس در انجام چنين آزمايشي است، زيرا گوهر شناسان با استناد به نتيجه ديگر آزمايشات غير تخريبي به راحتي سنگ مورد نظر را شناسايي کرده و با تشخيص سنگ مورد نظر، سختي آن را نيز مشخص مي کنند.

 

اما بر اساس باورهاي قديمي که در بين مردم وجود دارد، تنها فاکتور براي شناسايي سنگ سختي آن است، با وجود شناسايي سنگ از سوي گوهر شناس، خواستار سختي آن هستند که تنها راه مشخص نمودن آن انجام آزمايش تخريبي بر روي آن است که به هيچ وجه منطقي به نظر نمي رسد و قطعاً دارنده سنگ هم تمايلي به انجام چنين آزمايشي نخواهد داشت.

به طور خلاصه اگر چه سختي يک آزمايش بين المللي است، ولي نمي تواند آزمايش دقيقي براي شناسايي سنگ باشد.

 

همانطور که گفته شد، براي 3 هزار کاني تنها 10 درجه سختي معرفي شده است، چنانچه سختي سنگ هم مشخص شود احتمال اينکه کاني هاي ديگري هم داراي همان سختي مشابه باشد بسيار زياد است.

از سوي ديگر نمونه هاي مصنوعي ساخته شده در آزمايشگاه ها هم داراي همان مقدار سختي نمونه طبيعي خود هستند، در نتيجه سختي عددي دقيق نبوده و نمي توان به تنهايي به آن تکيه کرد.

 

علاوه براين يک گوهر شناس نه تنها بدون آزمايش تخريبي سنگ مورد نظر را شناسايي مي کند بلکه نوع طبيعي، مصنوعي و بهسازي شده آن را هم مشخص مي کند که امروزه يکي از مهمترين مباحث در علم گوهر شناسي به شمار مي روند.

 

1-Talc

 

 

2-Gypsum

 

 

3-Calcite

 

 

4-Fluorite

 

 

5-Apatite

 

 

6-Orthoclase

 

 

7-Quartz

 

 

8-Topaz

 

 

9-Corundum

 

 

10-Diamond

 

قدرت تحمّل الماس زیر فشار پرس هیدرولیک

 

لازم به ذکر است که تنها وسیله ای که برای درجه بندی سختی از آن استفاده می شود، مداد هایی است که کانی های ذکر شده در جدول سختی در نوک آنها قرار گرفته که با کشیدن آنها بر روی کانی با سختی نامشخص، حدود سختی آن را تعیین می گردد.


 

آشنایی با خصوصیات فیزیکی و اوپتیکی الماس

 

 

جدول سختی سنگها و کانی ها بر اساس مقیاس موس

تعیین سختی سنگ توسط یک معدن شناس اتریشی بنام فردریش موس (Fredrich Mohs 1773 – 1839) پایه گذاری شد که امروزه بسیار متداول است.

 

بنابر نظریه موس، کانی ها می توانند دارای 10 درجه سختی باشند.

 

 تصویر

                نام سنگ

 درجه

سختی

الماس (Diamond)

10

یاقوت سرخ (Ruby)

9

یاقوت کبود (Sapphire)

9

الکساندریت (Alexandrite)

8.5

کریزوبریل (Chrysoberyl)

8.5

کریزوبریل وانادیوم (Vanadium Chrysoberyl)

8.5

تافئیت (Taaffeite)

8.5 8

اسپینل (Spinel)

8

توپاز (Topaz)

8

پزوتایت (Pezzottaite)

8

زمرد (Emerald)

8 7.5

انستاتیت (Enstatite)

8 7.5

آکوامارین (Aquamarine)

8 7.5

مورگانیت (Morganite)

8 7.5

گوشنیت (Goshnite)

8 7.5

بریل طلایی (Golden Beryl)

8 7.5

پینیت (Painite)

8 7.5

فناکیت (Phenakite)

8 7.5

بریل قرمز یا بیکسبیت (Bixbite)

8 7.5

دومورتیریت (Dumortierite)

8.5 7

آندالوزیت (Andalusite)

7.5

اوکلاز (Euclase)

7.5

گرندیدیریت (Grandidierite)

7.5

همبرگیت (Hambergite)

7.5

گارنت (Garnet)

7.5 7

دنبوریت (Danburite)

7.5 7

آیولیت (iolite)

7.5 7

تورمالین (Tourmaline)

7.5 7

آمیتیست (Amethyst)

7

آونتورین (Aventurine)

7

آمیترین (Ametrine)

7

سیترین (Citrine)

7

کالسدون سیلیکای جواهری (Gem Silica)

7

کورنروپین (Kornerupine)

7

سنگ کریستال کوارتز (Crystal Quartz)

7

رز کوارتز (Rose Quartz)

7

کوارتز دودی (Smoky Quartz)

7

ژرمژوئیت (Jeremejevite)

7.5 6.5

سیلیمانیت (Sillimanite)

7.5 6.5

زیرکن (Zircon)

7.5 6.5

عقیق (Agate)

7 6.5

آکسینیت (Axinite)

7 6.5

سنگ خون (Bloodstone)

7 6.5

کارنلین (Carnelian)

7 6.5

چشم ببر (Tiger’s Eye)

7 6.5

کلسدونی (Chalcedony)

7 6.5

کلسدونی سبز (Chrome Chalcedony)

7 6.5

کریزوپراز (Chrysoprase)

7 6.5

گارنت دمانتوئید (Demantoid Garnet)

7 6.5

دیاسپور (Diaspore)

7 6.5

هیدنیت (Hiddenite)

7 6.5

یشم جادئیت (Jadeite)

7 6.5

جاسپر (Jasper)

7 6.5

کونزیت (Kunzite)

7 6.5

اونیکس (Onyx)

7 6.5

پریدوت یا زبرجد (Peridot)

7 6.5

سرندیبیت (Serendibite)

7 6.5

سینهالیت (Sinhalite)

7 6.5

اسپودمن (Spodumene)

7 6.5

تانزانیت (Tanzanite)

7 6.5

لابرادوریت (Labradorite)

7 6.5

ایدوکراز (Idocrase-Vesuvianite)

6.5

کاسیتریت (Cassiterite)

7 6

اپیدوت (Epidote)

7 6

یشم البایت (Maw Sit Sit)

7 6

اوناکیت (Unakite)

7 6

آمازونیت (Amazonite)

6.5 6

آندزین (Andesine)

6.5 6

اولیگوکلاز (Oligoclase)

6.5 6

بنیتوئیت (Benitoite)

6.5 6

مون استون (Moonstone)

6.5 6

نفریت (Nephrite)

6.5 6

ارتوکلاز (Orthoclase)

6.5 6

پتالیت (Petalite)

6.5 6

پرهنیت (Prehnite)

6.5 6

شیلیت (Scheelite)

6.5 6

سوژیلیت (Sugilite)

6.5 6

سنگ خورشید (Sunstone)

6.5 6

زئوسیت (Zoisite)

6.5 6

آمبلیگوینت (Amblygonite)

6

کلینوهومیت (Clinohumite)

6

هماتیت (Hematite)

6.5 5.5

اوپال (Opal)

6.5 5.5

رودونیت (Rhodonite)

6.5 5.5

اکتینولیت (Actinolite)

6 5.5

هکمنیت (Hackmanite)

6 5.5

هوینیت (Hauynite)

6 5.5

اسکاپولیت (Scapolite)

6 5.5

سودالیت (Sodalite)

6 5.5

مولداویت (Moldavite)

5.5

دیوپسید (Diopside)

6 5

پودرتیت (Poudretteite)

6 5

فیروزه (Turquoise)

6 5

سنگ برزیل (Brazilianite)

5.5

داتولیت (Datolite)

5.5 5

لاجورد (Lapis Lazuli)

5.5 5

یودالیت (Eudialyte)

5.5 5

اوبسیدین (Obsidian)

5.5 5

اسفن یا تیتانیت (Sphene or Titanite)

5.5 5

آپاتیت (Apatite)

5

دیوپتاز (Dioptase)

5

همی مورفیت (Hemimorphite)

5

اسمیت زونیت (Smithsonite)

5

چاروئیت (Charoite)

5 4.5

گاسپیت (Gaspeite)

5 4.5

لاریمار (Larimar)

5 4.5

کیانیت (Kianite)

7 4

بستناسیت (Bastnasite)

4.5

واریسیت (Variscite)

4.5 3.5

کارلتونیت (Carletonite)

4.5 4

آمولیت (Ammolite)

4

فلوریت (Flourite)

4

رودوکروزیت (Rhodochrosite)

4

ویلیامزیت (Williamsite)

4

آراگونیت (Aragonite)

4 3.5

آزوریت (Azurite)

4 3.5

کوپریت (Cuprite)

4 3.5

مالاکیت (Malachite)

4 3.5

اسفالریت (Sphalerite)

4 3.5

سنگ مرجان (Coral)

4 3

باریت (Barite)

3.5 3

سلستین (Celestine)

3.5 3

سروزیت (Cerussite)

3.5 3

هولیت (Howlite)

3.5 3

کلسیت (Calcite)

3

مروارید (Pearl)

4.5 2.5

شبق (Jet)

4 2.5

لپیدولیت (Lepidolite)

3 2.5

کریزوکولا (Chrysocolla)

4 2

کهربا (Amber)

2.5 2

سینابار (Cinnabar)

2.5 2

الکزیت (Ulexite)

2.5 2