طرز تشکيل سنگ الماس
در زمين شناسي پوسته زمين به سه قسمت Crust ، Mantle و Core تقسيم مي شود که پوسته اول نازکتر و پوسته مياني Mantle داراي بيشترين قطر بوده که طبق تحقيقات انجام شده دريافتند که سنگ هاي الماس در پوسته مياني و در حدود 120 تا 190 کيلومتري عمق زمين تشکيل مي شود و اين فرآيند طي ميليون ها سال انجام مي شود.
تشکيل الماس هميشه موضوع بسيار جالبي براي محققان بوده است. اين سنگ در فشاري تقريباً 45 تا 60 بار و حرارتي در حدود 900 تا 1300 درجه سانتيگراد تشکيل مي شود. قابل ذکر است که فشار اتمسفر روي زمين يک بار بوده و هر کيلوبار برابر با هزار بار مي باشد که الماس حدود 45 تا 60 هزار برابر زير فشار زمين قرار دارد.
سنگ الماس از کجا می آید؟
سنگ الماس تک عنصري بوده و همانند گرافيت تنها از کربن (C) ساخته شده است و به دليل وجود نظم اتمي و تراکم زياد داراي سختي بسيار بالا و بهترين پيوند اتمي که Covalent نام دارد، مي باشد.
چگونه الماس تشکیل می شود؟
حدود 2000 سال پيش سنگ الماس در کشور هندوستان کشف شد که اکثراً درکنار رودخانه ها يافت مي شد. در حقيقت مردم در حين يافتن طلا در رودخانه ها، الماس را کشف کردند. به اين نوع معادن الماس که در رودخانه تشکيل می شود، Alluvial مي گويند.
الماس، گنج نهفته در خاک حاشیه رودخانه
بعد از کم رنگ شدن استخراج الماس در هندوستان، دومين کشوري که الماس در آن کشف شد برزيل بود که در حدود 150 سال در استخراج الماس فعال بود. معادن کشور برزيل هم از نوع Alluvial بود.
الماس، گنج نهفته در صخره
سومين کشور که معادن الماس در آن کشف شد آفريقا است که توانست مقام اول را در استخراج الماس بدست آورد. در واقع سنگ هاي الماس در ابتدا به همراه سنگ هاي Kimberlite و Lamporite به صورت انفجاري به سطح زمين مي رسند. به اين معادن، معادن اوليه (Pipe) مي گويند. پس از گذشت سال ها با کمک باد و باران اين سنگ ها به رودخانه ها منتقل شده که معادن ثانويه يا همان Alluvial ناميده مي شوند. زمانيکه معادن اوليه درآفريقا کشف شد توانستند سنگ هاي بسياري را از آن استخراج کنند.
يکي از معروف ترين سنگ هاي الماس که درآفريقا کشف شد داراي رنگ D و بدون ناخالصي به وزن حدود 3106 قيراط بود که Cullinan نام داشت. البته الماس هاي ديگري همچون Eurika که به معني ” من پيدايش کردم” نيز کشف شد و 3 سال بعد از آن هم الماس Star of Africa کشف شد که با کشف آن معدن کاران بسياري از سرتا سر جهان به آفريقا آمدند.
آقاي Cecil Roads که رئيس بزگترين معادن الماس دنيا است، 17 ساله بود که به آفريقا رفت و از همان ابتدا در فکر راهي براي کنترل توليد و خريد و فروش سنگ الماس بود. او شرکتي به نام DeBeers را تأسيس کرد که همچنان نيز در اين زمينه فعاليت مي کند و با شعار هميشگي خود Diamond For Ever معروف است.
در ابتداي کشف الماس به دليل سختي بالا، آن را به همان صورت اوليه که کريستالي 8 ضلعي است با پودر الماس صيقل مي دادند. اما با گذشت زمان برشکاران دريافتند که مي توان به نقاطي که فاصله اتم ها در آن بيشتر است ضربه اي وارد کرد و سنگ را به صورت صاف به دو قسمت تقسيم کرد.
برشکاران الماس را به اشکال مختلفي برش مي دادند تا اينکه در سال 1919 فردی به نام Kokowsky توانست برش برليان را که يکي از بهترين برش ها براي الماس مي باشد را با ابعاد مشخص ابداع نمايد.
علت وجود رنگ در الماس اين است که همه الماس ها به دو دسته الماس هاي داراي نيتروژن و بدون نيتروژن تقسيم مي شوند.
دسته اول الماس ها خود به دو نوع Ia و Ib تقسيم ميشوند. حدود 98% از کل الماس هاي استخراج شده از نوع Ia بوده که اتم هاي نيتروژن به صورت گروهي در يک قسمت از سنگ جمع شده و باعث ايجاد رنگ زرد در الماس ها مي شوند. به دليل تمرکز اتم در يک نقطه رنگ زرد آن به سختي ديده مي شود. در نوع Ib اتم هاي نيتروژن در سنگ پخش شده و حدود 1% از الماس هاي استخراج شده را شامل مي شود و به همين دليل هم بسيار کمياب بوده و جزو رنگ هاي فانتزي محسوب شده و ارزش بالايي دارند.
گروه دوم هم به دو نوع IIa و IIb تقسيم مي شود. نوع IIa داراي نيتروژن نبوده و در نتيجه بي رنگ است و بسيار کمياب هستند که بهترين نمونه آن الماس Cullinan مي باشد. نوع دوم IIb داراي اتم هاي برن (Boron) بوده که اين نوع عناصر واسطه باعث ايجاد رنگ آبي در الماس شده و آنها را هادي جريان الکتريسيته مي کند.
با توجه به مطالب گفته شده و زمان بسيار طولاني که صرف تشکيل الماس در طبيعت مي شود و زحمات بسيار زيادي که صرف کشف و استخراج الماس صورت مي گيرد، مي توان به دليل درخشندگي، سختي زياد و گرانبها بودن الماس پي برد.
ده واقعیت جالب در مورد الماس
ده معدن بزرگ الماس دنیا
ده معدن بزرگ استخراج الماس دنیا که بیش از یک میلیارد قیراط الماس از آن ها استخراج می شود.
روسیه نیمی از این سهم از استخراج را شامل می شود.
بزرگترین معادن الماس جهان
1-Aikhal
در منطقه ساخا (یاکوتیا) در روسیه قرار گرفته است که بزرگترین معدن الماس در دنیا است.
این منطقه شامل معادن مختلفی از جمله Jubilee Pipe، Aikhal Pipe، Komsomolskaya Pipe و Zaria Pipe می باشد که تخمین زده می شود همگی 175.56 میلیون قیراط تا ماه جولای سال 2018 از آنها استخراج شده است. این منطقه توسط شرکت الماس روسی به نام Alrosa اداره می شود.
معدن Jubilee Pipe تا کنون 390 متر عمق داشته که بر اساس برنامه های ریخته شده قرار است تا عمق 720 متری هم پیش رود.
2-Jwaneng
این معدن که در 160 مایلی جنوب غربی گابورون در قاره آفریقا واقع شده است، تا سال 2018 حدود 166.6 میلیون قیراط الماس از آن استخراج شده است.
این معدن دارای دو مالک Debswana Diamond و De Beers است و از سال 1982 در حال تولید الماس است و 70 درصد از درآمد دولت بوتسووانا را شامل می شود.
عمق این معدن حدود 400 متر است که طبق برنامه قرار است تا سال 2034 استخراج از آن ادامه داشته باشد.
3-Udachny
معدن Udachny در منطقه Yakutia (یاکوتیا) در روسیه است که سومین معدن بزرگ الماس در جهان است. این منطقه متعلق به شرکت Alrosa است و توسط پیمان کاری به نام Udachny مورد بهره برداری قرار گرفته است.
این معدن شامل Udachnaya Pipe، Zarnitsa Pipe و Verkhne-Munskoe است که برآورد شده است از سال 2018، 164.46 میلیون قیراط الماس تولید کرده باشد.
The Zarnitsa Pipe دارای عمق 110 متری است و برای دستیابی به 200 متر طراحی شده است.
4-Nyurba
این معدن در 200 کیلومتری شمال غربی منطقه Nyurba در روسیه واقع شده است.
این معدن متعلق به Alrosa است و توسط بخش معدن این منطقه اداره می شود.
این منطقه شامل سه معدن Nyurbinskaya Pipe، Botuobinskaya Pipe و Maiskoye Kimberlite است تا جولای 2018 تخمین زده است که 132.75 میلیون قیراط الماس از آنها استخراج شده است.
Nyurbinskaya دارای عمق 345 متری است که می تواند تا 750 متر هم افزایش یابد.
Botuobinskaya هم در 3 کیلومتری جنوب Nyurbinskaya قرار گرفته و استخراج از آن در سال 2015 آغاز شده است.
Maiskoye هم در 3 کیلومتری جنوب Botuobinskaya قرار گرفته که استخراج ازآن درسال 2022 آغاز خواهد شد.
5-Orapa
معدن اوراپا در 240 کیلومتری غرب منطقه Francistown در مرکز بوتسوانا در آفریقا قرار گرفته است.
تا دسامبر 2018، 131.2 میلیون قیراط الماس از آن استخراج شده است.
این معدن از سال 1971 یکی از قدیمی ترین معادن الماس در دنیا است که در منطقه بوتسوانا قرار گرفته است و عمقی در حدود 250 متر دارد که پیش بینی می شود تا 450 متر تا سال 2026 برسد.
6-Catoca
این معدن در نزدیکی سائوریمو در 840 کیلومتری شرق لواندا در آنگولا قرار گرفته است و تخمین زده شده است که دارای حداکثر 130 میلیون قیراط الماس باشد.
این معدن توسط سرمایه گذاری مشترک Alrosa، Endiama و شرکت چینی Lev Leviev International اداره می شود.
این معدن از سال 1993 به بهره برداری رسیده است. این معدن از 11.42 میلیون تن سنگ معدن استخراج شده، حدود 7.56 میلیون قیراط الماس تولید کرده است.
عمق این معدن به حدود 245 متر می رسد.
7-Ekati
این معدن در منطقه Lac de Gras در مناطق شمال غربی کانادا واقع شده است.
از سال 1998 مورد بهره برداری قرار گرفته است و نخستین معدن الماس در این کشور است.
این معدن متعلق به Dominion Diamond Mines می باشد و بر روی شش منطقه متمرکز شده است که عبارتند از Beartooth، Fox، Koala، Koala North، Misery و Panda.
تا ژانویه 2017، 67.8 میلیون قیراط الماس استخراج شده است.
تخمین زده شده است تا سال 2042 می توان از آن الماس استخراج کرد.
8-Venetia
این معدن در ۸۰ کیلومتری موسینا در لیمپوپو در آفریقای جنوبی قرار گرفته است که تا دسامبر سال 2018 بیش از 92.4 میلیون قیراط الماس تولید کرده است.
این معدن بزرگترین معدن تولید الماس در آفریقای جنوبی است.
این معدن از سال 1992 به بهره برداری رسیده است و متعلق به شرکت De Beers است و انتظار می رود تا سال 2021 به کار خود ادامه دهد.
عمق فعلی آن 450 متر است.
9-Lomonosov
این معدن بزرگترین معدن استخراج الماس در اروپا است.
این معدن در منطقه Arkhangelsk در روسیه قرار دارد که متعلق به شرکت Alrosa است.
10-Mir
این معدن در منطقه یاکوتیا روسیه واقع شده است که تا جولای سال 2018، حدود 57.77 میلیون قیراط الماس از آن استخراج شده است و متعلق به شرکت Alrosa است و شامل زیرمجموعه های Mir kimberlite pipe، International pipe، Irelyakh، Gornoye و Vodorazdelnye Galechniki می باشد.
این منطقه در سال 1955 کشف شد و دو سال بعد حفاری در آن آغاز شد.
در سال 2017 به دلیل جاری شدن سیل موقتاً بسته شد و تا سال 2030 هم امکان بهره برداری از آن وجود ندارد.
قدیمی ترین سنگ های شناخته شده در ایران
